İş Kazasında Taksirle Ölüm Cezası - UDF Dilekçe Rehberi

İş Kazasında Taksirle Ölüme Neden Olma Cezası: İki Taraf da Asli Kusurluysa Ne Olur?

Taksirle bir insanın ölümüne neden olmanın cezası Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinde iki yıldan altı yıla kadar hapis olarak düzenlenmiştir. Ancak taksirli suçlarda ceza, kanundaki aralığın neresinden verileceği bakımından doğrudan kusurun ağırlığına bağlıdır. Ölen kişinin de asli kusurlu bulunması, hayatta kalanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; buna karşılık cezanın alt sınıra yaklaşmasında en güçlü etkendir. İş kazalarında ayrıca işverenin kusuru da ayrıca incelenir.

TCK 85: taksirle öldürmenin cezası

Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinin birinci fıkrasına göre taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi iki yıldan altı yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. İkinci fıkra ise fiilin birden fazla kişinin ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümüyle birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması hâlinde cezayı iki yıldan onbeş yıla çıkarır.

Sorduğunuz durumda tek bir ölüm varsa ve olayda ayrıca yaralanan bulunmuyorsa uygulanacak hüküm 85/1'dir; yani üst sınır 6 yıldır. Buna bağlı olarak görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Suç şikâyete bağlı değildir, savcılık resen soruşturur; şikâyetten vazgeçmek davayı düşürmez. Taksirle öldürme uzlaştırma kapsamında da değildir.

Ceza miktarını belirleyen tek şey maddedeki aralık değil, dosyadaki kusur dağılımıdır.

Kusur cezayı nasıl belirler?

Taksirli suçları kasıtlı suçlardan ayıran en önemli özellik budur. Kanun, hâkime cezayı belirlerken doğrudan kusuru esas alma yükümlülüğü getirir:

• TCK m.22/4: "Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir." Yani aynı sonuç, farklı kusur derecelerinde çok farklı cezalar doğurur.
• TCK m.22/5: "Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda, herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir." Yani kusurlar birbirini götürmez; her fail kendi payından sorumludur.
• TCK m.61: Temel ceza belirlenirken failin kastı veya taksire dayalı kusurunun yoğunluğu, meydana gelen zararın ağırlığı gibi ölçütler dikkate alınır.

İş kazalarında kusur dağılımı, dosyaya alınan iş güvenliği uzmanı bilirkişi raporuyla belirlenir. Rapor genellikle tarafları "asli kusurlu", "tali kusurlu" veya "kusursuz" olarak niteler ya da yüzdesel oran verir. Ceza mahkemesi bu rapora bağlı değildir, ancak uygulamada hükmün omurgasını rapor oluşturur. Bu nedenle rapora karşı süresinde itiraz etmek, dosyanın en kritik aşamasıdır.

"İki taraf da asli kusurlu çıktı" ne anlama gelir?

Bu, dosyanızdaki en belirleyici tespit. Sonuçlarını iki kişi bakımından ayrı ayrı ele almak gerekir.

Kusurun paylaşılması, ceza davasında sorumluluğu değil ceza miktarını etkiler; tazminat davasında ise doğrudan indirim sebebidir.

Buradaki ayrımı netleştirmek gerekir: ceza hukukunda mağdurun kusuru failin cezasını ortadan kaldırmaz. Mağdurun kusuru ancak fiil ile ölüm arasındaki nedensellik bağını tamamen keserse, yani netice münhasıran ölenin kendi davranışından kaynaklanmışsa, diğer kişi bakımından beraat söz konusu olur. "İki taraf da asli kusurlu" tespiti tam olarak bunun tersini söyler: her ikisinin de davranışı neticeye katkı sunmuştur.

Bilinçli taksir: cezayı artıran hâl

İş kazası dosyalarında en çok tartışılan konu budur. TCK m.22/3'e göre kişinin öngördüğü neticeyi istememesine rağmen neticenin gerçekleşmesi hâlinde bilinçli taksir vardır ve bu hâlde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.

Uygulamada bilinçli taksir şu tablolarda gündeme gelir: iş güvenliği tedbirlerinin bilinerek alınmaması, daha önce yapılmış yazılı uyarıya rağmen çalışmaya devam edilmesi, koruyucu ekipmanın kaldırılması, emniyet kilidinin devre dışı bırakılması, gerekli belgesi olmayan kişiye iş yaptırılması. Buna karşılık riskin hiç öngörülmediği, dikkatsizlik ve tedbirsizlikten kaynaklanan olaylarda basit taksir söz konusu olur.

Bu ayrım pratikte cezayı belirgin biçimde değiştirir: 2 yıl olarak belirlenen bir temel ceza, bilinçli taksir kabul edilirse 2 yıl 8 ay ile 3 yıl arasına çıkabilir. Savunmanın en önemli hedeflerinden biri, olayın basit taksir kapsamında kaldığını ortaya koymaktır.

Cezanın belirlenme zinciri

Mahkeme sonuç cezaya tek adımda ulaşmaz. Sıra şudur ve her basamak bir sonrakini etkiler.

1. 1Temel ceza belirlenirTCK m.85/1 uyarınca 2-6 yıl aralığından, TCK m.61 ölçütleriyle. Kusur derecesi burada devreye girer.2-6 yıl
2. 2Bilinçli taksir varsa artırımTCK m.22/3 uyarınca ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.+1/3 ilâ +1/2
3. 3Takdiri indirim uygulanabilirTCK m.62 kapsamında failin geçmişi, sosyal ilişkileri, duruşmadaki tutumu dikkate alınarak indirim yapılabilir.1/6'ya kadar indirim
4. 4Sonuç ceza açıklanırBu aşamada ortaya çıkan miktar, sonraki iki kurumun uygulanıp uygulanmayacağını belirler.Belirleyici eşik
5. 5Adli para cezasına çevirmeTCK m.50 uyarınca kısa süreli hapis cezası, koşulları varsa adli para cezasına veya seçenek yaptırımlara çevrilebilir.1 yıl ve altı
6. 6Ertelenme değerlendirilirTCK m.51 uyarınca iki yıl veya daha az hapis cezası, koşulları varsa ertelenebilir; denetim süresi belirlenir.2 yıl ve altı

Her basamak bir öncekinin sonucuna uygulanır; bu nedenle temel cezanın alt sınırdan belirlenmesi zincirin tamamını etkiler.

Erteleme, para cezası ve HAGB: güncel durum

Önemli uyarı: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, yıllarca bu tür dosyaların en sık sonucuydu. Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararından sonra bu seçenek ortadan kalkmıştır; dolayısıyla eski tarihli yazılarda ve internetteki pek çok içerikte yer alan "nasılsa HAGB verilir" beklentisi bugün geçerli değildir. Dosyanızda hangi kurumların uygulanabileceğini, karar tarihindeki mevzuata göre avukatınızla teyit edin.

İşverenin sorumluluğu ayrıca incelenir

İş kazalarında soruşturma yalnızca olay anında yan yana duran iki kişiyle sınırlı kalmaz. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene; risk değerlendirmesi yapma, iş güvenliği eğitimi verme, kişisel koruyucu donanım sağlama ve kullanımını denetleme yükümlülüğü yükler. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, işveren veya işveren vekili bakımından ayrıca taksirle öldürme sorumluluğu doğurabilir.

Uygulamada bilirkişi raporları kusuru genellikle şu odaklar arasında dağıtır: işveren ve işveren vekili, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, olayda yer alan işçiler. Bu nedenle "iki taraf da asli kusurlu" ifadesi, dosyada üçüncü bir kusur odağı bulunmadığı anlamına gelmez. Savunmada, eğitim kayıtlarının, KKD teslim tutanaklarının ve denetim belgelerinin bulunup bulunmadığı mutlaka sorgulanmalıdır.

Tazminat davası ceza davasından ayrıdır

Ceza davası failin cezalandırılmasıyla ilgilidir; ölenin yakınlarının maddi ve manevi zararı ise iş mahkemesinde açılacak ayrı bir davanın konusudur. Bu ayrımın üç önemli sonucu vardır.

• Müterafik kusur tazminatta doğrudan indirim sebebidir. Ceza davasında ölenin kusuru cezayı aşağı çekerken, tazminat davasında hesaplanan zarardan kusur oranınca indirim yapılır. Yani ölenin asli kusurunun etkisi tazminatta çok daha somuttur.
• Destekten yoksun kalma tazminatı ölenin yakınları tarafından talep edilir; hesaplama ölenin geliri, yaşı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilere göre yapılır ve kusur oranı bu hesaba yansıtılır.
• SGK'nın rücu hakkı saklıdır. Kurum, hak sahiplerine yaptığı ödemeleri kusuru oranında sorumlulardan geri isteyebilir.

Ceza mahkemesinin maddi olguya ilişkin kesinleşmiş tespitleri hukuk davasında etkili olur; ancak kusur oranı bakımından hukuk hâkimi kendi değerlendirmesini yapabilir. Bu nedenle iki dosya paralel yürütülürken savunmanın da paralel kurgulanması gerekir.

Bu dosyalarda sık yapılan hatalar

• Bilirkişi raporuna süresinde itiraz etmemek. Kusur dağılımı hükmün omurgasıdır; rapora karşı beyan süresi kaçırıldığında sonradan telafisi çok zordur.
• Ölenin kusurunu beraat sanmak. Mağdurun kusuru cezayı düşürür, sorumluluğu kaldırmaz. Beraat ancak netice münhasıran ölenin davranışından kaynaklanmışsa gündeme gelir.
• Uzlaşma beklemek. Taksirle öldürme uzlaştırma kapsamında değildir; tarafların anlaşması kamu davasını sona erdirmez.
• Şikâyetten vazgeçmenin davayı bitireceğini sanmak. Suç resen soruşturulur; vazgeçme davayı düşürmez, yalnızca takdiri unsurlarda değerlendirilebilir.
• Ceza ve tazminat dosyalarını ayrı yürütmek. Ceza dosyasında verilen ifadeler tazminat davasında karşınıza çıkar; iki dosya birlikte planlanmalıdır.

Dilekçe ve dosya evrakınızı UDF olarak yönetin

Ceza dosyasına sunulacak bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi, savunma dilekçesi ve tazminat davası dilekçesi UYAP'a .udf formatında yüklenir. Mahkemeden ve bilirkişiden gelen evrak da aynı uzantıdadır.

Adım adım: UDF dosyası nasıl açılır · UDF dosyası nasıl oluşturulur · avukata sor

Sık sorulan sorular

Özet

Taksirle ölüme neden olmanın cezası TCK m.85/1 uyarınca 2-6 yıl hapistir; bilinçli taksir kabul edilirse üçte birden yarısına kadar artırılır. Taksirli suçlarda ceza kusura göre belirlendiği için, ölenin de asli kusurlu bulunması hayatta kalanın cezasını alt sınıra yaklaştırır; ancak sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Ölen kişi hakkındaki ceza sorumluluğu ölümle düşer, kusuru ise tazminat davasında doğrudan indirim sebebi olur. Dosyanın kaderini belirleyen tek belge kusur bilirkişi raporudur; buna süresinde ve teknik gerekçelerle itiraz etmek, alınabilecek en etkili adımdır.