Sanığın eşi, nişanlısı, üstsoy ve altsoyu, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir. Tablo ve örnek sorular.
Kısa cevap: Ceza muhakemesinde şüpheli veya sanığın nişanlısı, evlilik bağı kalmasa bile eşi, üstsoy ve altsoyu, üçüncü derece dahil kan hısımları, ikinci derece dahil kayın hısımları ve evlatlık ilişkisi bulunanlar tanıklıktan çekinebilir. Avukatlar, sağlık meslek mensupları ve mali müşavirler gibi bazı meslek sahipleri de meslekleri gereği öğrendikleri bilgiler için çekinme hakkına sahiptir.
Tanıklık yükümlülüğü ve istisnası
Kural olarak mahkemeye veya savcılığa tanık olarak çağrılan herkes gelmek, gerçeği söylemek ve gerektiğinde yemin etmekle yükümlüdür. Ancak kanun, yakın aile bağları nedeniyle kişiyi vicdani bir çatışmaya düşürmemek için bazı kişilere tanıklıktan çekinme hakkı tanır. Bu hak kullanılabileceği gibi kullanılmayabilir de; çekinme hakkı olan kişi isterse tanıklık yapabilir.
Yakınlığa göre çekinme hakkı
| Yakınlık | Derece | Çekinme hakkı |
|---|---|---|
| Nişanlı | — | Var |
| Eş veya boşanmış eş | — | Var |
| Anne, baba, büyükanne, büyükbaba | Üstsoy | Var |
| Çocuk, torun | Altsoy | Var |
| Kardeş | 2. derece kan | Var |
| Amca, dayı, hala, teyze, yeğen | 3. derece kan | Var |
| Kuzen | 4. derece kan | Yok |
| Kayınvalide, kayınpeder, gelin, damat | 1. derece kayın | Var |
| Eşin kardeşi, kardeşin eşi | 2. derece kayın | Var |
| Eşin amcası, teyzesi, yeğeni | 3. derece kayın | Yok |
| Evlatlık ilişkisi | — | Var |
Meslek sırrı nedeniyle çekinme
- Avukatlar, stajyerleri ve yardımcıları: Meslekleri dolayısıyla öğrendikleri bilgiler hakkında.
- Hekimler, diş hekimleri, eczacılar, ebeler ve diğer sağlık meslek mensupları: Hasta ile ilgili öğrendikleri bilgiler hakkında.
- Serbest muhasebeci mali müşavirler, yeminli mali müşavirler ve noterler: Meslekleri gereği öğrendikleri bilgiler hakkında.
- Sır sahibinin rızası: İlgili kişi rıza gösterirse avukat dışındaki meslek sahipleri tanıklıktan çekinemez.
Şüpheli veya sanıkla yakınlığınızı ve mesleğinizi seçin; araç çekinme hakkınızın bulunup bulunmadığını dayanak maddesiyle gösterir.
Tanıklıktan Çekinme Hakkı TestiÇekinme nasıl kullanılır?
Tanıklıktan çekinme hakkı adım adım nasıl kullanılır
Çağrıya uyun
Çekinme hakkınız olsa bile çağrıldığınız duruşmaya veya savcılığa gitmeniz gerekir; gelmemek zorla getirme kararına yol açabilir.
Hakkın hatırlatılmasını bekleyin
Hâkim veya savcı, çekinme hakkı bulunan tanığa bu hakkı tanıklığa başlamadan önce hatırlatmalıdır.
Kararınızı bildirin
Çekinmek istediğinizi açıkça söylemeniz yeterlidir; gerekçe göstermeniz gerekmez.
Kısmi cevap hakkı
Tanıklık yapmayı seçseniz bile kendinizi veya yakınlarınızı suçlayabilecek sorulara cevap vermeyebilirsiniz.
Tanıklık yapmayı seçerseniz
Çekinme hakkınız olduğu hâlde tanıklık yapmayı seçerseniz gerçeği söyleme yükümlülüğü altına girersiniz; bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunmak yalan tanıklık suçunu oluşturabilir. Bu nedenle yakınınız hakkında konuşmaya karar vermeden önce sonuçlarını iyi düşünmek gerekir. Şüpheli veya sanığın yakınları çoğunlukla yemin ettirilmeden dinlenir; hâkim, tanığın yakınlık durumunu tutanağa geçirir ve beyanı değerlendirirken bu ilişkiyi dikkate alır.
Çekinme hakkı soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında kullanılabilir. Soruşturmada ifade veren bir yakın, kovuşturmada çekinme hakkını kullanabilir; bu durumda önceki beyanının okunması ve delil olarak kullanılması kanundaki sınırlamalara tabidir. Hukuk davalarında da benzer bir çekinme hakkı bulunur; ancak orada dereceler ve istisnalar farklı düzenlenmiştir.
Soruşturma sürecindeki diğer haklar
Tanık değil şüpheli olarak çağrıldıysanız susma hakkınız ve avukat yardımından yararlanma hakkınız vardır; gözaltı sürecindeki haklar için gözaltı süresi rehberine bakın. Mağdur veya şikâyetçi iseniz ve savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verdiyse itiraz süresini takipsizlik kararına itiraz süresi aracıyla hesaplayabilirsiniz. İfade ve şikâyet süreçlerinin genel çerçevesi ceza hukukunda ifade ve şikâyet yazımızda; boşanma davalarında delil ve tanık konusundaki özel durumlar ise HTS kaydı ve boşanma yazısında ele alındı.
İlgili hesaplama araçları
- Takipsizlik Kararına İtiraz SüresiKovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz için on beş günlük sürenin son gününü…
- Ceza Dava Zamanaşımı ve Şikayet SüresiSuçun kanuni cezasına göre dava zamanaşımı süresini, kesilme hâlindeki azami süreyi…
- Gözaltı Süresi HesaplamaYakalama anından itibaren yasal gözaltı süresinin ne zaman dolacağını yol süresi…
- Adli Süre HesaplamaTebliğ tarihinden itibaren süreyi hesaplayın; hafta sonu, resmî tatil ve adli tatil…
- Duruşma ve Süre Takvimi (.ics)Duruşma veya süre son gününü hatırlatmalı bir takvim dosyasına dönüştürün; Google…
Bu alandaki tüm araçlar için Ceza Hukuku hesaplama araçları sayfasına, sitedeki bütün hesaplayıcılar için hukuki hesaplama araçları listesine göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kardeşimin davasında tanıklık yapmak zorunda mıyım?
Kuzenler tanıklıktan çekinebilir mi?
Eski eşim hakkında tanıklık yapmak zorunda mıyım?
Çekinme hakkımı kullanırsam aleyhe yorumlanır mı?
Hukuk davalarında da aynı kural geçerli mi?
Dayanak: Ceza Muhakemesi Kanunu m.45, m.46, m.48, m.53. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; oran ve tutarlar 2026 yılı itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığınız için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.