Serbest meslek makbuzunda brüt ücretten yüzde yirmi stopaj düşülür, brüt üzerinden yüzde yirmi KDV eklenir. Brütten, netten ve tahsil tutarından örnek hesap.
Kısa cevap: Makbuzda önce brüt ücret belirlenir. Ödemeyi yapan vergi mükellefiyse brüt ücretin yüzde 20’si gelir vergisi stopajı olarak kesilir ve vergi dairesine yatırılır. KDV ise stopaj düşülmeden brüt ücret üzerinden yüzde 20 hesaplanır. Stopajlı ve KDV’li bir makbuzda tahsil edilen tutar brüt ücrete eşit olur; stopajsız makbuzda tahsil edilen tutar brüt ücret ile KDV toplamıdır.
Serbest meslek makbuzu nedir, kim düzenler?
Serbest meslek makbuzu (SMM), avukat, mali müşavir, mimar, doktor ve danışman gibi serbest meslek erbabının aldığı her türlü ücret için düzenlemek zorunda olduğu belgedir. Tahsil edilen her ödeme için makbuz düzenlenir ve günümüzde bu belge büyük ölçüde elektronik serbest meslek makbuzu (e-SMM) olarak kesilir. Makbuzun üç temel kalemi vardır: brüt ücret, gelir vergisi stopajı ve katma değer vergisi.
Ücretle çalışanların bordrosundan farklı olarak serbest meslek kazancında vergi, yıl içinde stopajla kısmen tahsil edilir ve yıllık beyannamede kesin olarak hesaplanır. Stopaj yoluyla ödenen vergi, yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir.
Makbuzdaki kalemler ve oranlar
KDV = Brüt × 0,20
Net ücret = Brüt − Stopaj
Tahsil edilen = Brüt − Stopaj + KDV
| Kalem | Oran | Hesaplandığı tutar | Kim öder? |
|---|---|---|---|
| Brüt ücret | — | Anlaşılan hizmet bedeli | — |
| Gelir vergisi stopajı | %20 | Brüt ücret | Ödemeyi yapan keser, vergi dairesine yatırır |
| KDV | %20 | Brüt ücret | Müşteri öder, serbest meslek erbabı beyan eder |
| Net ücret | — | Brüt − stopaj | Serbest meslek erbabının vergi öncesi eline geçen |
| Tahsil edilen | — | Brüt − stopaj + KDV | Müşterinin fiilen ödediği tutar |
Üç yönden örnek hesap
Serbest meslek makbuzu adım adım nasıl hesaplanır
Brütten hesap
Brüt ücret 20.000 TL: stopaj 4.000 TL, KDV 4.000 TL. Net ücret 16.000 TL, müşterinin ödeyeceği tutar 20.000 − 4.000 + 4.000 = 20.000 TL.
Netten brüte
Elinize vergi öncesi 16.000 TL geçmesini istiyorsanız brüt = 16.000 ÷ 0,80 = 20.000 TL olarak makbuz düzenlenir.
Tahsil tutarından
Müşteri 30.000 TL ödeyecekse ve makbuz stopajlı ve KDV’li ise tahsil tutarı brüte eşit olduğundan brüt 30.000 TL, stopaj 6.000 TL, KDV 6.000 TL olur.
Stopajsız makbuz
Ödemeyi yapan gerçek kişiyse stopaj yapılmaz: brüt 20.000 TL + KDV 4.000 TL = 24.000 TL tahsil edilir.
Stopajlı ve KDV’li makbuzda stopaj ile KDV birbirini dengeler; müşterinin cebinden çıkan tutar brüt ücrete eşit olur.
Brüt, net veya tahsil edilecek tutardan başlayın; araç stopaj, KDV ve ele geçecek tutarı kalem kalem gösterir, stopajsız makbuzu da hesaplar.
Serbest Meslek Makbuzu (SMM) HesaplamaStopaj ne zaman yapılır, ne zaman yapılmaz?
- Stopaj yapılır: Ödemeyi yapan; şirketler, ticari veya serbest meslek kazancı olan kişiler, kamu kurumları ve dernek gibi vergi tevkifatı yapmakla yükümlü kişilerse.
- Stopaj yapılmaz: Ödemeyi yapan nihai tüketici konumundaki bir gerçek kişiyse, örneğin bir boşanma davası için avukata ücret ödeyen vatandaş.
- Stopajın beyanı: Stopajı kesen taraf bunu muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle bildirir ve öder. Serbest meslek erbabı ise yıllık beyannamesinde bu tutarı mahsup eder.
- Karşı taraf vekâlet ücreti: Mahkemenin karşı tarafa yüklediği vekâlet ücreti tahsil edildiğinde de makbuz düzenlenir; stopaj durumu ödemeyi yapanın sıfatına göre belirlenir.
Avukatlar için pratik notlar
Avukatlık ücret sözleşmesinde ücretin brüt mü net mi olduğunu açıkça yazmak, müvekkille sonradan çıkabilecek tartışmaları önler. Şirket müvekkillerle yapılan sözleşmelerde “KDV ve stopaj dahil brüt ücret” ifadesi kullanılırsa, müvekkilin ödeyeceği tutar brüt ücrete eşit olur. Gerçek kişi müvekkillerde ise KDV eklenerek tahsilat yapılır.
Dava açarken yatırılacak harç ve giderleri müvekkile önceden bildirmek de iyi bir uygulamadır; peşin harcı dava harcı hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. Tahsil edilen alacaklar için yasal faiz hesabı gerekiyorsa yasal ve temerrüt faizi hesaplama aracını kullanın; hesap mantığını yasal faiz rehberinde anlattık. Karşı taraf avukatlık ücretinin ödenmemesi hâlinde neler yapılabileceğini vekâlet ücreti ödenmezse ne olur yazımızda bulabilirsiniz.
Yıllık beyan ve geçici vergi
Serbest meslek erbabı yıl içinde üçer aylık dönemlerle geçici vergi beyannamesi verir ve yıl sonunda gelir vergisi beyannamesiyle kazancını beyan eder. Beyannamede hasılattan giderler düşülerek kazanç bulunur ve ücret dışı gelir tarifesi uygulanır; bu tarifede üçüncü dilim sınırı ücret tarifesinden farklıdır. Yıl içinde müşterilerin kestiği stopajlar ile ödenen geçici vergiler hesaplanan vergiden mahsup edilir. Maaşlı çalışan bir hukukçu iseniz bordronuzun hesabı için brütten nete maaş rehberine göz atabilirsiniz.
İlgili hesaplama araçları
- KDV Tevkifatı HesaplamaFatura matrahı, KDV oranı ve tevkifat oranını girerek tevkif edilen KDV, satıcıya…
- Brüt Net Maaş HesaplamaBrütten nete veya netten brüte, 2026 vergi dilimleri ve asgari ücret istisnasıyla…
- Dava Harcı ve Gider HesaplamaDava açarken yatırılacak peşin harcı ve karar sonrası bakiye karar ve ilam harcını…
- Yasal ve Temerrüt Faizi HesaplamaTarih aralığınıza düşen yasal faiz dönemlerini ayrı ayrı uygulayarak faiz ve toplam…
- Kira Geliri Vergisi HesaplamaKonut ve işyeri kira gelirinizin vergisini istisna, götürü veya gerçek gider…
Bu alandaki tüm araçlar için Avukat Araçları hesaplama araçları sayfasına, sitedeki bütün hesaplayıcılar için hukuki hesaplama araçları listesine göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Serbest meslek makbuzunda KDV oranı kaç?
Stopaj oranı her serbest meslek için aynı mı?
Netten brüt nasıl bulunur?
Bireysel müvekkilden stopaj kesilir mi?
Makbuz kâğıt olarak düzenlenebilir mi?
Dayanak: Gelir Vergisi Kanunu m.65, m.94/2-b, m.236, Katma Değer Vergisi Kanunu m.1, m.28. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; oran ve tutarlar 2026 yılı itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlığınız için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.